Szara pleśń to jedna z najczęściej spotykanych chorób roślin wywoływana przez grzyb Botrytis cinerea. Patogen ten rozwija się na wielu gatunkach roślin – od warzyw, przez owoce jagodowe, po rośliny ozdobne i uprawy pod osłonami, co sprawia, że jest poważnym wyzwaniem zarówno w uprawach amatorskich, jak i profesjonalnych.

Grzyb ten może występować w otwartym polu, tunelach foliowych i szklarniach, a także w przechowalniach, gdzie powoduje straty jakościowe i ilościowe w plonach.

Mechanizm rozwoju patogenu i cykl życia choroby

Rozwój Botrytis cinerea jest ściśle związany z warunkami atmosferycznymi. Najbardziej sprzyja mu:

• wysoka wilgotność powietrza (powyżej 90 %),
• umiarkowane temperatury (15–25 °C),
• obecność wody na powierzchni tkanek roślinnych (np. po opadach lub podlewaniu).

Zarodniki grzyba (zarodniki konidialne) są bardzo odporne i mogą przetrwać w martwych częściach roślin, resztkach roślinnych lub w glebie. Wiosną i wczesnym latem, przy sprzyjającej pogodzie, kiełkują i infekują żywe tkanki roślin, szczególnie przez uszkodzenia mechaniczne, miejsca pąków czy rany.

Objawy szarej pleśni – kiedy choroba daje o sobie znać?

Pierwsze symptomy szarej pleśni często są subtelne i łatwe do przeoczenia. Zaczynają się od:

• chlorotycznych lub wodnistych plam na liściach, pędach, kwiatach i owocach,
• brązowienia lub brunatnienia porażonych miejsc.

Z czasem te plamy powiększają się i na ich powierzchni pojawia się charakterystyczny szary, pylisty nalot – to zarodniki grzyba, które przy dotknięciu zaczynają pylić, co jest wyraźnym objawem choroby.

Na zaawansowanych etapach choroby pędy i liście mogą zasychać albo całkowicie obumierać, kwiaty brunatnieć i odpadać, a owoce – mięknąć, gnić i stawać się niejadalne.

Rośliny szczególnie narażone i fazy infekcji

Szara pleśń jest chorobą polifagiczną – atakuje wiele gatunków. Do szczególnie podatnych należą:

• truskawki i maliny – owoce stają się miękkie i pokrywają nalotem, szczególnie w okresie owocowania,
• pomidory i ogórki – choroba rozwija się na pędach, kwiatach i owocach, zwłaszcza w wysokiej wilgotności,
• papryka, sałata, fasola – naloty na liściach i pędach prowadzą do zamierania roślin,
• rośliny ozdobne – np. róże, begonie, dalie – uszkodzenia na kwiatach i liściach obniżają walory estetyczne.

Choroba może ujawnić się praktycznie w każdej fazie rozwoju roślin, ale najbardziej agresywnie atakuje w okresie kwitnienia i owocowania.

Dlaczego choroba się rozprzestrzenia i jakie są czynniki ryzyka?

Szara pleśń rozprzestrzenia się przede wszystkim poprzez:

• wiatr i krople wody, które przenoszą zarodniki,
• bezpośredni kontakt zdrowej rośliny z chorą,
• zanieczyszczone narzędzia, gleby i resztki roślin.

Do czynników sprzyjających rozwojowi choroby należą także:

• nadmiar azotu w glebie, który osłabia naturalną odporność roślin,
• zbyt duże zagęszczenie roślin, które zmniejsza przepływ powietrza i zwiększa wilgotność,
• uszkodzenia mechaniczne liści, pędów i owoców,
• niewłaściwe podlewanie, mokre liście i glebę.

Zapobieganie – najważniejszy element ochrony

Ponieważ choroba może rozwijać się bardzo szybko, najważniejsze są działania profilaktyczne:

1. Unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin i zapewnienie odpowiedniej wentylacji, szczególnie w tunelach foliowych i szklarniach,
2. Usuwanie resztek roślinnych i martwych części, które są miejscem zimowania grzyba,
3. Wietrzenie upraw pod osłonami i ograniczenie wilgotności powietrza,
4. Odpowiednie podlewanie – tak, aby nie moczyć liści i nadziemnych części roślin,
5. Unikanie nadmiernego nawożenia azotem i zrównoważone nawożenie NPK,
6. Regularna obserwacja roślin w celu wychwycenia pierwszych objawów.

Dobre praktyki agrotechniczne znacznie ograniczają ryzyko rozwoju choroby i zmniejszają konieczność stosowania środków ochrony roślin.

Zwalczanie szarej pleśni – metody i środki

W przypadku pojawienia się pierwszych objawów konieczne jest szybkie działanie. Stosuje się:

✦ Preparaty naturalne

Biopreparaty oparte na mikroorganizmach antagonistycznych wobec Botrytis cinerea mogą hamować rozwój grzyba bez negatywnego wpływu na środowisko ani zdrowie konsumentów.

✦ Fungicydy (chemiczne środki ochrony roślin)

Środki chemiczne zawierające skuteczne substancje aktywne są powszechnie stosowane w ochronie upraw, szczególnie w produkcji towarowej. Ważne jest rotowanie ich grup chemicznych, aby zapobiec uodpornieniu patogenu.

✦ Zabiegi agrotechniczne

Usuwanie porażonych części roślin, ciągłe monitorowanie wilgotności powietrza, a także ograniczenie mokrych warunków wokół roślin znacznie zwiększają skuteczność ochrony.

✦ Biopreparat Polyversum WP – naturalna tarcza przeciw szarej pleśni

Poza standardowymi działaniami profilaktycznymi i agrotechnicznymi warto rozważyć sięgnięcie po innowacyjne rozwiązanie, które podnosi skuteczność ochrony roślin bez potrzeby zwiększania ilości środków chemicznych w uprawie – Polyversum WP. To biologiczny środek ochrony roślin oparty na żywym mikroorganizmie Pythium oligandrum, który działa jak naturalny antagonistyczny partner wobec grzybów chorobotwórczych, w tym tych wywołujących szarą pleśń.

💪 Jak działa Polyversum WP i jakie korzyści daje w uprawach:

• Wzmacnia naturalną odporność roślin – mikroorganizm zawarty w preparacie stymuluje mechanizmy obronne roślin oraz wspiera ich wzrost, co pomaga ograniczać rozwój patogenów jeszcze zanim pojawią się pierwsze symptomy.
• Zwalcza i ogranicza rozprzestrzenianie się chorób grzybowych, zwłaszcza Botrytis cinerea, bez pozostawiania chemicznych pozostałości w plonach.
• Działa zarówno w strefie korzeniowej, jak i na częściach nadziemnych roślin, co oznacza kompleksową ochronę od gleby aż po liście i owoce.
• Bezpieczeństwo stosowania – Polyversum WP jest dopuszczony do upraw ekologicznych, nie wymaga okresu karencji przed zbiorem, a jego stosowanie nie zagraża ludziom, zwierzętom ani owadom zapylającym.
• Wsparcie w walce z szarą pleśnią w uprawach truskawek, pomidorów, papryki i warzyw pod osłonami – dzięki temu mniej podatne są zarówno liście, jak i owoce na zamieranie i szary nalot pleśni.

Dzięki temu Polyversum WP nie tylko zwalcza grzyba, ale także podnosi ogólną zdrowotność roślin, co przekłada się na większą odporność na stresy środowiskowe i potencjalne infekcje w kolejnych fazach rozwoju.

Podsumowanie – kluczowe działania

Szara pleśń to choroba, której rozwojowi sprzyja wysoka wilgotność, uszkodzenia tkanek i błędy w uprawie. Rozpoznawanie pierwszych objawów, takich jak szary nalot i brunatne plamy, jest kluczowe dla szybkiej reakcji.

• Zwalczanie chemiczne: W przypadku silnej presji choroby, fungicydy stosowane w odpowiednim momencie mogą powstrzymać jej rozprzestrzenianie się i ochronić zdrowe rośliny.
• Profilaktyka: Zapobieganie poprzez dobre praktyki uprawowe, prawidłowe nawożenie oraz regularne usuwanie resztek roślinnych może znacząco ograniczyć straty plonów.
• Wsparcie biologiczne: Jako skuteczną i ekologiczną alternatywę dla tradycyjnej chemii warto zastosować Polyversum. To preparat biologiczny, który nie tylko zwalcza patogeny, ale też stymuluje odporność roślin, będąc bezpiecznym dla środowiska i pszczół.

Literatura:

Pieniążek S.A., Sadownictwo, PWRiL, 1981r.
Masny A., Żurawica E., Uprawa truskawek z uwzględnieniem integrowanej ochrony, Plantpress, 2013
Kryszyński S., Weber Z., pod red. Fitopatologia, PWRiL, 2011